Jan Willem Stam

Dit is een derde blog in een serie ‘bespiegelingen’ naar aanleiding van wat er in de Doornse Catechismus (p. 97-98) staat over de kerk.

“De kerk is argeloos als een duif en arglistig als een slag.”

Deze uitspraak over de kerk gaat terug op een uitspraak van Jezus tegen zijn leerlingen:

Bedenk wel, ik zend jullie als schapen onder de wolven. Wees dus scherpzinnig als een slang, maar behoud de onschuld van een duif. (Matteüs 10 vers 16)

‘Ik zend jullie als schapen onder de wolven.’ zegt Jezus. Zijn leerlingen komen dus in een omgeving waar ze kwetsbaar zijn. waar anderen hen willen treffen. Dan is naïviteit dodelijk, je moet je zintuigen goed gebruiken om te overleven en je weten schuil te houden. Zoals een slang dat doet. ‘Maar behoudt de onschuld van een duif.’ Een slang kan ook dodelijk zijn. Dat geldt kennelijk niet voor leerlingen van Jezus. Zij zijn en blijven vredesduiven, geweldloos en kwetsbaar. Die prijs betalen zij.

Zeker de eerste christenen wisten meteen waar Matteüs op doelde toen hij deze uitspraak van Jezus doorgaf. Geloven was in het Romeinse Rijk soms levensgevaarlijk. Denk maar aan de christenvervolging door keizer Nero. Het was zaak je gedeist te houden en goed op te letten. En als je dan toch gepakt werd, kon je alleen maar doen zoals Jezus deed, die geen geweld gebruikte toen hij werd opgepakt en gekruisigd. Sinds Constantijn de Grote in de 4e eeuw het Romeinse Rijk kerstende, is er in Europa geen sprake meer geweest van grootschalige christenvervolgingen. Kunnen wij nog wel iets met zo’n tekst dan?

Ik lees de tekst op de volgende manier. De kerk is arglistig in die zin dat ze probeert eerlijk te zijn, over zichzelf, over anderen. Zij gelooft niet in goede bedoelingen op zich, maar zij kijkt naar wat er werkelijk gebeurt. Ze probeert te doorzien waar ontwikkelingen toe leiden en wat woorden aanrichten. Tegelijkertijd is ze als een duif. Ze heeft het over vrede, ze gebruikt geen geweld. De kerk is alleen naïef wanneer het haarzelf kan treffen. Wanneer er anderen op het spel staan, kan ze niet naïef zijn.

Een voorbeeld. Wanneer mensen mij of mijn gemeente vragen om hulp, materieel of immaterieel, gaan we daar ruimhartig op in, zonder daar iets voor terug te vragen. Als echter de overheid de kerken vraagt om in het kader van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) mee te helpen bepaalde groepen mensen te steunen, ben ik minder enthousiast. Je kunt als kerk heel blij zijn dat de overheid bij je aanklopt, maar ik vraag me dan “arglistig als een slang” af of je als kerk niet wordt ingeschakeld in een ordinaire bezuinigingsoperatie.